Mehmet Osman Çetiner

EÄŸitim, dünyanın birçok yerinde olduÄŸu gibi Türkiye’de de politika ve futboldan sonra hemen herkesin düşünce belirtmede cüretkar ama pek de donanımlı ve temkinli olmadığı konulardan biri. Hem sorun hem çare olarak baÅŸlıca gündem maddelerimizden biri olmasına, kaynaklarımızı artan bir biçimde eÄŸitime harcamamıza karşın var olan eÄŸitim dizgemizin bugünkü görünümü daha çok çaresizliÄŸimizi anlatıyor. Buna “çaresizlik” adını vermemin nedeni on yıllardır süregelen, insan doÄŸası ve haklarına aykırı “mantıksız” ve “savurgan” sınavlar, sertifikalar, diplomalar düzeni. Veli, öğretmen, öğrenci ya da toplumca “eÄŸitim” adını verdiÄŸimiz bu özümüze aykırı uygulamalara “delilik” adını uygun görüyor haklı olarak İngilize öğretmeni Guy Elders.

17 yıldır Türkiye’de öğretmenlik yapmasının yanı sıra Ä°ngilizce öğretimi konusunda çeÅŸitli eÄŸitim ve seminerler de veren Elders  Ä°ngilizce bölümünün davetiyle okulumuza konuk oldu; ince zekası ve mizahı, eÄŸitimci duyarlığı ve de en önemlisi sorgulayan, meydan okuyan gözlem ve görüşleriyle hepimizi şöyle bir silkeledi, sarstı. Bilincimize seslenmekten öte duygumuza, tutumlarımıza seslendi ki sanırım bu nedenle etkili oldu.  Hem içerden hem dışardan bir ses olarak tadının damağımızda kaldığı bu söyleÅŸi inanıyorum ki hem velilerimizde hem de biz öğretmenlerde içgörüden eyleme dönüşecek izler bıraktı.  Benim aklımda kalan izleri (not aldığım kadarıyla) elimden geldiÄŸinde Elders’ın diliyle, kendi yorumlarımı da araya katarak buradan aktarmaya çalışacağım:

“ÇocuÄŸunuz olduÄŸunda daha iyi bir öğretmen olacasınız.” : Ne haklı ve gerçekçi bir söz!  Bilgi ile uygulamanın birlikteliÄŸi olmaksızın baÅŸarılı olmak ne kadar da zor eÄŸitimcilikte…

“Ä°yi öğretmen tembel öğretmendir.” Öğrenci merkezli kavramını daha sık kullanıyoruz eskiye nazaran. Ancak gerçek anlamda öğretmen merkezli eÄŸitimden ne kadar sıyrılabildik? Bunun yanıtını isterseniz en somut haliyle ÅŸu tabloda arayalım: Ders sonrasında öğretmen öğretmeye çalışmaktan yorgun düşerken öğrenciler dersten kurtulmanın sevinciyle oynamaya, top peÅŸine koÅŸuyorlar. Peki kim öğreniyor?

Bir iş ilanı: Ağır işçilik olarak öğrencilik

• 30 kiÅŸilik bir grupta yer alacaksınız.
• 12 yıl iÅŸ garantisi (kriz ortamında oldukça iyi bir seçenek gibi görünüyor (!)).
• 10 farklı alanda beceri göstermeniz bekleniyor.
• Ä°lk 5 yıl baÅŸarılı olacağınız garanti ediliyor.
• Sizi strese alıştırmak için amacıyla ÅŸirket her akÅŸam eve iÅŸ veriyor.
• Ä°lk 5 yıl boyunca tek yönetici, sonrasında ise her biri kendi alanının daha önemli olduÄŸunu söyleyen ve sayıları giderek artan yöneticiler.
• Zaman zaman iÅŸ arkadaÅŸlarınız tarafından alaylarla karşılaÅŸmanız olası.
• Evde yaptığınız iÅŸi iyi yapıp yamadığınızı denetleyecek ayrı bir çift yönetici bulundurulacak.
• Her bir dönemde 42 ayrı yeterlilik testi.
• …

Bu işi ister miydiniz? Öğrenciliğin ne denli ağır bir süreç, çocukluğun doğası ile ne kadar çelişir olduğunu karikatürize eden bu betimleme aslında çocuklarımızın nasıl bir yük altında olduğunu bize anlatmaya yetiyor.

“Çocukların gündemi ile eÄŸitimci ve veliler olarak bizim gündemimiz farklı”: “Hiçbir öğrencinin “Bugün Ä°ngilizce’den ne öğreneceÄŸim, Matematik’te havuz problemlerini iÅŸleyeceÄŸiz, yaÅŸasın !” diye heyecanlanarak, sevinç duyarak okula gittiÄŸini sanmıyorum” diyor Elders. Onların gündeminde pahalı bir çift ayakkabı ve cep telefonu, uzun kulaklarından duydukları utanç vb. konular var. Sanıyorum ki bunu söylerken onların bu ihtiyaçlarını öncelikli kılalım demek istemiyor, ama onları anlama gerekliliÄŸimizi vurguluyor. Çocuklarımızı anladığımız ve onlarla iyi bir etkileÅŸim gerçekleÅŸtirediÄŸimiz oranda iyi eÄŸitimciler, anne babalar olacağız.

Üzerlerinde baskı kuruyoruz: Çocuklarımızı arkadaşlarıyla kıyaslayarak,  beklentilerimizi gerçekçilikten uzak tutarak, sürekli sınavlar ve karneler ile değerlendirerek ve başarılarından çok başarısızlıklarında onlarla ilgilenerek üzerlerinde baskı kuruyoruz. Bu da hem onların benlik kavramını olumsuz yönde etkiliyor, hem de yaşamdan aldıkları, alacakları keyfi örseleyor. Beklentilerimizin onların yetenek ve haz alanları ile uyumlu olmasına çaba göstermeliyiz.

Motivasyon= Beklenti X DeÄŸer: Öğrencilerin ve çevrelerinin kendilerinden beklentileri yanı sıra gerçekleÅŸtirdiklerinin içsel ve dışsal deÄŸeri onların motivasyonunu belirler. Öğrenciler için bir ÅŸey öğrenmenin deÄŸeri onların ifadelerinde; i. ilgimi çekiyor, ii. seviyorum, iii. eÄŸlencelidir olarak görülür. Bu içsel deÄŸeri uyandırabildiÄŸimiz oranda baÅŸarılıyız. Çünkü artık duygusal ve fiziksel ÅŸiddetin çaÄŸdaÅŸ eÄŸitim anlayışında yeri yok.  Yaratıcılık, kendiliÄŸindenlik (spontanlık) ve mizahın yeni öğretim becerileri olarak ele alınabileceÄŸini düşündüm Elders’ı dinlerken.  Bir öğrencisiyle arasında geçen diyalogda ÅŸu tümceyi kurmuÅŸ:

“Benim sana eÅŸek demem yasak. Ama yasak olmasaydı derdim”.

Ne yaratıcı bir cümle! Bu yaratıcılık ve doğaçlama becerisi oldukça etkileyiciydi. Oysa ciddileşip otoriterleşerek öğrenme edimini sanıyorum ki filizlenip serpilleştiği topraktan alıp özünden uzaklaştırıyoruz. Acaba öğrenciye öğrenmenin zevkini hissettirebilir miyiz? Bunu hissetirmek için doğru kaynakları kullanabiliyor muyuz?

Öğrenmeye güdüleyen (motive eden) etmenler:

• Sınıfta fark edilme : Yaşıtları önünde övülmek öğrenme motivasyonunu artırabilir.
• Sınav sonuçları: Sınavlar stres kaynağıdır ama sınav baÅŸarısı motive edici olabilir. Burada önemli bir nokta: Sınavlar geliÅŸme fırsatı vermeliler ki, çocuklar hatalarını görebilsinler. Ancak, öğretmenler ve öğrenciler olarak öyle bir koÅŸuÅŸturmaca içindeyiz ki geribildirim vermeye ve geribildirimleri deÄŸerlendirmeye fırsat bulamıyoruz. Daha az ve öz olamaz mıydı sanki?!
• Annebaba övgüsü: Genellikle hatalar üzerinde duruyoruz. Olumlu yanlarına duyarlı olmak önemli. Olumlu yanlar sadece akademik konularda deÄŸil, toplumsal ve estetik ve spor konularını da kapsayan bir bütünsellikte deÄŸerlendirilmeliler. Ancak ÅŸu da bir gerçek ki veliler de baskı altındalar.
• Öğretmeni mutlu etmek: Öğrencilerimizle iyi bir diyalog kurarak, onları anlayarak öğrenmekten keyif almalarını saÄŸlayabiliriz.

Kısacası

• Öğrencilerin hayatları zor
• Onlar da birer insan
• Övgü eleÅŸtirmekten daha iyidir
• Onları tanıyın!
• Bizler de motive olmalıyız.

Guy Elders ufkumuzu genişletti. İyi bir öğretmen olmaktan söz ederken iyi bir öğretmen olmanın etkili bir örneğini de gösterdi. Ama en önemlisi bir öğretmen, bir baba, bir İngiliz olmaktan öte bir insan vardı karşımızda dünkü söyleşide. Ne mutlu bize!